گفت‌وگو با مهدی غبرایی، مترجم فصل مهاجرت به شمال

این رمان «آنی» دارد

هنگامه مظلومی

مهدی غبرایی نیازی به معرفی ندارد. نامش از بزرگ‌ترین نام‌های عرصه‌ی ادبیات ترجمه است و برایش شرط اول ترجمه‌ی یک اثر عشق بدان است. فصل مهاجرت به شمال، به‌گفته‌ی خود وی، یکی از همین آثاری است که خواب از سر می‌برد و مترجم را پای ترجمه می‌نشاند. در مصاحبه‌ی مختصر زیر، مترجم از مواجهه‌اش با کتاب طیب صالح می‌گوید.

هنگامه مظلومی

 

اول تشکر می‌کنم بابت اینکه دعوت به گفت‌وگو با ما را پذیرفتید. برای شروع، از تجربه‌تان در ادبیات عرب بگویید.

اولین رمانی که از نویسندگان عرب ترجمه کردم در کشور مردان، نوشته‌ی هشام مطر، نویسنده‌ی نسبتاً جوان اهل لیبی و مقیم امریکا، است که از دوری از وطن و عشق به مادر و پدر در قالب داستانی شیرین و تلخ از زندگی در سایه‌ی ترس در لیبی قذافی حکایت کرده. رمان را خودم در ٢٠٠٨ در یکی از کتاب‌فروشی‌های وین خریدم و وقتی انقلاب در لیبی شروع شد، دیدم وقت ترجمه‌ی آن است (با ادبیات معاصر عرب از راه چند مجموعه‌داستان و تک‌وتوک آثار نجیب محفوظ و ترجمه‌ی دو داستان کوتاه مختصری آشنایی داشتم). همین نویسنده در انتهای کتاب (که آن را هم به ترجمه افزوده‌ام) از نویسندگان دلخواهش نام می‌برد و با ستایش از طیب صالح و فصل مهاجرت یاد می‌کند.

فصل مهاجرت… برای شما چه ویژگی‌های بدیع و منحصربه‌فردی داشت؟

درباره‌ی ویژگی‌های رمان مقدمه‌های نسبتاً مفصلی از منابع مختلف شبکه پیدا و ترجمه کردم و در ابتدای کتاب آوردم و اینجا تکرار نمی‌کنم. فقط بیفزایم که نثر شاعرانه‌ی کتاب (که بنا به تصریح نویسنده در ترجمه‌ی انگلیسی به‌خوبی درآمده) و فضای مسحورکننده‌ی آن همان است که در وصف شراب کهن آورده‌اند و دو شب پی‌درپی خواب از چشمانم ربود. انگار نویسنده سرشار از اشعار تغزلی قدیم و جدید عرب بوده و با تیزبینی نقاط آسیب‌پذیر دو تمدن شرق و غرب و عواقب رویارویی این دو را دیده و به‌طور ضمنی می‌گوید راه این نیست و باید بر نقاط قوت هر دو تمدن تأکید ورزید.

با این اوصاف، آیا بازهم سراغ ادبیات عرب می‌روید؟

همان‌طور که عرض کردم، من بر صرافت طبع تکیه می‌کنم و آنچه پسند خاطرم افتد بی‌تابم می‌سازد و مرتکب ترجمه‌اش می‌شوم، بی‌آنکه فکر فروش و درآمد و… باشم. متأسفانه برخی آثار دنیای عرب را به دو دلیل نمی‌توان بی‌لطمه‌ی جدی در مرحله‌ی سانسور ترجمه کرد: اول اروتیسم و دوم برخورد انتقادی با دین. مثلاً یکی از آثار طاهر بن جلون به‌نام شب قدر از آرزوهای من برای ترجمه است. پس پاسخ روشن به این پرسش شما این است: باید عاشق رمان موردبحث شوم و احتمال کمی بدهم که رمان در آن هزارتوها که می‌دانید (و من رمان‌هایی داشتم و دارم که از چهار سال تا چهارده سال در آن گیر کرده است) جوانمرگ نشود!

بازخوردها به کتاب چگونه بود؟

متأسفانه این رمان به‌علت اینکه ناشر کوچک و کم‌جانی داشت و دارد (هر چند ناشر روزنامه‌نگاری پُرسابقه و خوشنام است، نشر پوینده) خوب دیده نشد و با اینکه یکی از بهترین ترجمه‌های من است، جا نیفتاد. نمی‌دانم از بخت گله کنم یا…

فکر می‌کنید این رمان از چه جهاتی برای خواننده‌ی ایرانی خواندنی است؟

علاقه‌مندان به ادبیات جدی و شعر و ادبیات عرب و مشکلات ریشه‌یی شرق و غرب و عدم تفاهم این دو می‌توانند مثل من از این کتاب سرمست شوند. رمان «آنی» دارد که فقط در رمان‌هایی چون بوف کور، خشم و هیاهو، موج‌ها و در شوریدگی غزل‌های مولانا، سعدی و حافظ یا شاعر پرآوازه‌ی عرب ایرانی‌تبار، ابو نواس، دیده می‌شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

 
کتاب‌ها
مقالات
 
 
انجمن رمان ۵۱
آن‌ها که برای بودن در کنار ما، برای بودن در این انجمن، تمایل خود را اعلام کردند پنجاه‌و‌یک نفر بودند. برای همین، نامِ نامیِ پنجاه‌و‌یک را برگزیدیم برای انجمن تا تأکید کرده باشیم بر مبارکی حضور فردها، حضور یک‌یک‌ها برای شکل‌گیری «ما». بعد از آن، فکر کردیم بیاییم آن فکرها و حرف‌ها و بحث‌ها و جدل‌ها را با دیگران به اشتراک بگذاریم؛ به جای این که پنجاه نفرمان مخاطب یکی‌مان باشیم، پایگاه‌ی برپا کنیم به یُمن حضور همه‌ی آنانی که در هوای رمان فارسی نفس می‌کشند. این چنین بود که پایگاه انجمن رمان پنجاه‌و‌یک شکل گرفت تا از این پس، حرفی اگر درباره‌ی رمان داریم، آشکارا بزنیم و شما را به مشارکت دعوت کنیم؛ شاید، شاید بتوانیم هوایی تازه باشیم در آلودگی هوای زمستان ۱۳۹۳.
پایگاه انجمن رمان پنجاه‌و‌یک

سردبیر: مصطفی انصافی
دبیر رمان خارجی: هنگامه مظلومی
دبیر رمان ایرانی: علیرضا رحیمی موحد
دبیر رمان اعضا: لیلا عطارچی
مشاور هیئت تحریریه: محمدحسن شهسواری
لینکده: سید وحید جمالی، نیلوفر انسان
 

مطالب منتشرشده در این پایگاه صرفاً دیدگاه نویسنده‌ی آن است و لزوماً دیدگاه پایگاه انجمن رمان 51 نیست.

بازنشر همه یا بخشی از مطالب این پایگاه در رسانه‌ها و نشریات، تنها با ذکر منبع و درج لینک مبدأ مجاز است.

تماس با ما