من آلیس نیستم، ولی این‌جا خیلی عجیبه فقط دغدغه‌ی شخصی نویسنده است یا موضوعی اجتماعی دارد؟

این اتفاق ممکن است فراگیرتر از یک سندروم نادر باشد

فاطمه زنده‌بودی

فرید حسینیان تهرانی روایت من آلیس نیستم، ولی این‌جا خیلی عجیبه را از سطر اول رمان آغاز نمی‌کند، بلکه دروازه‌ی ورود به داستان نام کتاب است که آغازگر قصه‌ای است که راوی در طول ۱۵۷ صفحه‌ی بعد روایت می‌کند. اسم رمان مونولوگ راوی است و مثل لانه‌ی خرگوش در قصه‌ی آلیس در سرزمین عجایب راهی است که ما را به جهان قهرمان داستان هدایت می‌کند.

Jeld Man Alice Nistam

بیماری‌ها، اختلالات و سندروم‌ها سوژه‌های جذابی برای داستان‌های مدرن‌اند، سوژه‌هایی که کشمکش درونی شخصیت را می‌توانند آشکار کنند. گاه سوژه می‌تواند این بیماری باشد که شیوع پیدا می‌کند و اجتماع را در بر می‌گیرد و مورد هجوم قرار می‌دهد وقتی نویسنده در داستانش وبا، طاعون و … را به جان مردم یک شهر یا کشور می‌اندازد. شیوه‌ی جذاب‌تر ولی برای من وقتی است که شخصیت‌های دچار روان‌نژندی، حالت‌های اضطرابی، هیستری، رفتارهای وسواسی، افسردگی واکنشی و ویژگی‌های سایکوپاتیک دستمایه‌ی نگارش قرار می‌گیرند. برای نویسنده کار دشواری است، ولی به زحمتش می‌ارزد.

قهرمانِ داستانِ حسینیان به سندروم میکروپسیا مبتلاست. در تعریف این سندروم آمده: توهمی است که در آن فرد مانند کارتون گالیور یا آلیس در سرزمین عجایب موجودات اطراف را کوچک‌تر از اندازه‌ی واقعی‌شان می‌بیند. نام علمی این سندروم «توهم میکروپسیا» یا «سندروم میکروپسیا» یا «لی‌لی پوشن» است. علت این واکنش پیام ناقصی است که مغز از عصب بینایی دریافت می‌کند.

از تعریف بالا پی می‌بریم که ما با راوی دروغگو و فریبکاری روبه‌رو نیستیم، بلکه شخصیتی داریم که در پی واکاوی و علت‌یابی سندرومش ما را به خواندن شرح‌حال توهمی دعوت می‌کند که از کودکی به آن مبتلا شده و تا میانسالی، که زمان شروع روایت است، با آن در مجادله بوده است.

من آلیس نیستم  حسینیان پیوند دیگری است میان ادبیات و علم روان‌شناسی که از دیرباز منبع تغذیه و رشد و پویایی یکدیگر بوده‌اند (شما را ارجاع می‌دهم به نمونه‌ی عقده‌ی ادیپ در نظریه‌ی روانکاوی فروید [۱۸۹۹] که وامدار تراژدی ادیپ شهریار سوفوکل، نمایش‌نامه‌نویس یونان باستان، است).

اسمش رویش است: سندروم. معمولاً وقتی چند علامت همراه یکدیگر در بیماری دیده می‌شود و پزشک نمی‌تواند علت خاصی برای بروز آن علائم بیابد، به مجموعه‌ی آن علائم سندروم می‌گوید. سرماخوردگی نیست که علاج داشته باشد، قرص و دمنوش ندارد. راوی این را می‌داند و با آن زندگی می‌کند و حتی شغلی را انتخاب می‌کند که با توجه به توهم دیداری‌اش می‌تواند در آن از دیگران موفق‌تر باشد.

چیزی که مسئله‌ی شخصیت داستان را از یک مشکل شخصی فراتر برده و آن را فراگیر و اجتماعی کرده پیوند عاطفی‌ای است که نویسنده با استفاده از نوستالژی با خواننده‌ی خود برقرار می‌کند.

استفاده از برنامه‌های تلویزیون، اخبار و حوادث دهه‌ی شصت خواننده را وادار به همذات‌پنداری می‌کند. تکرار این روند و بازگوکردن مشترکات کودکی نسلی که امروز نیروی کار و عمده‌ی مخاطبان صنعت نشر را تشکیل می‌دهند خواننده را متقاعد می‌کند که این اتفاق ممکن است فراگیرتر از یک سندروم نادر باشد.

از این رو، من آلیس نیستم، ولی این‌جا خیلی عجیبهی حسینیان تهرانی، ضمن خلق شخصیتی با کشمکش درونی، با یادآوری پیوسته‌ی خاطرات مشترک، به خواننده‌ی رمان خود نه تنها می‌قبولاند که ممکن بوده این اتفاق برای او بیفتد، بلکه لحظاتی او را تا جایی به ظن دچار می‌کند که از خود بپرسد: «این من نیستم؟»

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

 
کتاب‌ها
مقالات
 
 
انجمن رمان ۵۱
آن‌ها که برای بودن در کنار ما، برای بودن در این انجمن، تمایل خود را اعلام کردند پنجاه‌و‌یک نفر بودند. برای همین، نامِ نامیِ پنجاه‌و‌یک را برگزیدیم برای انجمن تا تأکید کرده باشیم بر مبارکی حضور فردها، حضور یک‌یک‌ها برای شکل‌گیری «ما». بعد از آن، فکر کردیم بیاییم آن فکرها و حرف‌ها و بحث‌ها و جدل‌ها را با دیگران به اشتراک بگذاریم؛ به جای این که پنجاه نفرمان مخاطب یکی‌مان باشیم، پایگاه‌ی برپا کنیم به یُمن حضور همه‌ی آنانی که در هوای رمان فارسی نفس می‌کشند. این چنین بود که پایگاه انجمن رمان پنجاه‌و‌یک شکل گرفت تا از این پس، حرفی اگر درباره‌ی رمان داریم، آشکارا بزنیم و شما را به مشارکت دعوت کنیم؛ شاید، شاید بتوانیم هوایی تازه باشیم در آلودگی هوای زمستان ۱۳۹۳.
پایگاه انجمن رمان پنجاه‌و‌یک

سردبیر: مصطفی انصافی
دبیر رمان خارجی: هنگامه مظلومی
دبیر رمان ایرانی: علیرضا رحیمی موحد
دبیر رمان اعضا: لیلا عطارچی
مشاور هیئت تحریریه: محمدحسن شهسواری
لینکده: سید وحید جمالی، نیلوفر انسان
 

مطالب منتشرشده در این پایگاه صرفاً دیدگاه نویسنده‌ی آن است و لزوماً دیدگاه پایگاه انجمن رمان 51 نیست.

بازنشر همه یا بخشی از مطالب این پایگاه در رسانه‌ها و نشریات، تنها با ذکر منبع و درج لینک مبدأ مجاز است.

تماس با ما