گفتن از انچه کمتر شنیده‌ایم

تاریخِ شخصی­‌شده

نگار محقق

نویسنده‌ی سایههای مدام پیش از هر چیز کوشیده است دوربین روایتش را به میان بخشی از تاریخ معاصرِ ناگفته یا دست‌کم کم‌ترگفته‌شده و البته غیررسمی، از آن جهت که عموماً در رسانه‌های دولتی از آن سخنی گفته نمی‌شود، ببرد.

انتخاب چنین موضوعی فی‌نفسه جسورانه است، نه از آن رو که سخن از چیزی می‌گوییم که در موردش سکوت شده است، بلکه و بیش‌تر از جنبه‌ی داستان‌نویسی که در معرض افراط و تفریطیم، به این معنا که ممکن است جذابیت سوژه نویسنده را چنان در خود غرق کند که از مرزهای باریک داستان‌نویسی عبور کند و به ورطه‌ی بیانیه‌نویسی کشیده شود و یا این‌که ترس از دست‌رفتن مخاطب، به واسطه‌ی چندصدایی جامعه و البته غیررسمی‌بودن سوژه در رسانه‌ها، سبب نوعی خودسانسوری ضربه‌زننده به شکل‌گیری روایت شود.

نویسنده‌ی سایههای مدام، از طریق انتخاب ریتم تند داستان‌گو و فاصله‌گذاری در رفت‌وبرگشت‌های زمانی روایتِ راوی از کودکی تا سی‌وچندسالگی، کوشیده است بر این آسیب‌ها فائق آید و در این خصوص سربلند بیرون آمده است.

در روایت غیرخطی و پرشتاب سایههای مدام با زندگی زنی مواجهیم که بر اثر کنش‌های سیاسی خانواده‌ی خود، از همان دوران کودکی، با اتفاقاتی دست‌وپنجه نرم می‌کند که نه تنها عموماً ناخوشایندند، بلکه از او شخصیتی ویژه می‌سازند.

راوی یک قربانی است، چه در سنین کودکی که حق انتخابی نداشته و چه در سنین بالاتر که گویا باز هم حق انتخابی ندارد و دست تقدیر او را به‌چالش می‌کشد و در بن‌بستی گرفتار می‌کند.

شاید اگر نویسنده می‌کوشید وجه اختیاری زندگی راوی را در سنین بزرگ‌سالی بهتر به‌نمایش بگذارد، دست‌کم می‌توانستیم با انسانی چندبعدی‌تر و لایه‌ای‌تر مواجه باشیم. و شاید حالا که تجربه‌ی تاریخی به شکلی تقدیری روایت را به سوی پایانی محتوم و ناگزیر پیش می‌برد، بتوان فرجام جزمی داستان را با خوانشی ناتورالیستی تأویل کرد.

از آن‌جا که نویسنده می‌کوشد از بستر تجربه‌ای تاریخی به شکلی شخصی‌شده و تأثیر آن در شخصیت اصلی خود تصویری رئالیستی از طیف وسیعی از فعالان سیاسی دهه‌های اول انقلاب بدهد، بی‌راه نیست اگر شخصیت‌های داستان را به شکلی نمادین و هر کدام را نماینده‌ای از چیزی بدانیم ــ پدرها و مادرهای فناشده‌ای که فردای متزلزلی را به دست فرزندانشان می‌سپارند؛ فرزندانی که یا از خاک‌های این کشور رفته‌اند یا بیمار و رنجورند و یا اگر مبارز و اهل زندگی، اسیر دام هم‌نسلانی بی‌عشق و دلال‌صفت و سودجو … .

در سیاهی تصویری که سایههای مدام به‌دست می‌دهد، سیاهی جامعه‌ای را می‌بینیم که هیچ بارقه‌ی امیدی برای نجات در آن نیست و از همین سو خرده‌روایت‌ها هم تأییدکننده‌ی توالی و تداوم شوربختی‌هاست (نگاه کنید به خرده‌روایت زندگی منشی شرکت راوی و نامزدش و سیاه‌پوشی اجباری آنان که حتی تجربه‌های کودکی‌شان از جنس تجربه‌های راوی نیست).

نویسنده به‌درستی برای نمایش همه‌ی آن چیزهایی که در بالا آمد روایتش را به درون ذهن راوی برده است و یک پروانه‌ی خیالی را به صورت مرزی برای رفت‌وبرگشت‌های ذهنی راوی به دنیای واقعیت و خیال و هم‌چنین گذشته و حال برساخته است که کارکردهایی هوشمندانه دارد: اول این‌که ورود به دنیای ذهنیت مرز قطعیت‌ها و قضاوت‌ها را می‌شکند و مخاطب را با راوی همدل‌تر می‌کند و دوم این‌که پروانه‌ی خیال ابزاری می‌شود برای جولان‌دادن به امیدی که در تک‌تک سطرهای این داستان از مخاطب دریغ می‌شود، در سایه‌هایی که مدام و بی‌وقفه شخصیت اصلی را در چنبره‌ی خود گرفته‌اند و بی امکان هر رهایی او را دنبال می‌کنند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

 
کتاب‌ها
مقالات
 
 
انجمن رمان ۵۱
آن‌ها که برای بودن در کنار ما، برای بودن در این انجمن، تمایل خود را اعلام کردند پنجاه‌و‌یک نفر بودند. برای همین، نامِ نامیِ پنجاه‌و‌یک را برگزیدیم برای انجمن تا تأکید کرده باشیم بر مبارکی حضور فردها، حضور یک‌یک‌ها برای شکل‌گیری «ما». بعد از آن، فکر کردیم بیاییم آن فکرها و حرف‌ها و بحث‌ها و جدل‌ها را با دیگران به اشتراک بگذاریم؛ به جای این که پنجاه نفرمان مخاطب یکی‌مان باشیم، پایگاه‌ی برپا کنیم به یُمن حضور همه‌ی آنانی که در هوای رمان فارسی نفس می‌کشند. این چنین بود که پایگاه انجمن رمان پنجاه‌و‌یک شکل گرفت تا از این پس، حرفی اگر درباره‌ی رمان داریم، آشکارا بزنیم و شما را به مشارکت دعوت کنیم؛ شاید، شاید بتوانیم هوایی تازه باشیم در آلودگی هوای زمستان ۱۳۹۳.
پایگاه انجمن رمان پنجاه‌و‌یک

سردبیر: مصطفی انصافی
دبیر رمان خارجی: هنگامه مظلومی
دبیر رمان ایرانی: علیرضا رحیمی موحد
دبیر رمان اعضا: لیلا عطارچی
مشاور هیئت تحریریه: محمدحسن شهسواری
لینکده: سید وحید جمالی، نیلوفر انسان
 

مطالب منتشرشده در این پایگاه صرفاً دیدگاه نویسنده‌ی آن است و لزوماً دیدگاه پایگاه انجمن رمان 51 نیست.

بازنشر همه یا بخشی از مطالب این پایگاه در رسانه‌ها و نشریات، تنها با ذکر منبع و درج لینک مبدأ مجاز است.

تماس با ما